Cijfers over wraking van rechters nader uitgesplitst

Toga - Bleijerveld Juridisch advies blog

De Rechtspraak heeft de wrakingscijfers over 2019 nader uitgesplitst. Wie wil weten hoe vaak een rechter wordt gewraakt (een middel dat partijen in een rechtszaak kunnen inzetten als ze de rechter partijdig vinden) kon tot voor kort alleen zien hoeveel verzoeken er zijn ingediend om de rechter te vervangen en hoe vaak die zijn toegekend. Nu is ook de verdeling over de verschillende rechtsgebieden in kaart gebracht, en hoe het is afgelopen met verzoeken die niet zijn ingewilligd. Zo’n uitgebreid overzicht wordt voortaan in het jaarverslag van de Rechtspraak opgenomen, met ingang van verslagjaar 2020.

Wraking

Wie in een rechtszaak verwikkeld is, moet erop kunnen vertrouwen dat rechters onafhankelijk en onpartijdig te werk gaan. Als een rechtzoekende twijfelt of de rechter wel onpartijdig is, kan hij hem wraken. Dan wordt de wrakingskamer (bestaande uit andere rechters) opgeroepen, die nagaat of inderdaad de schijn van partijdigheid is gewekt. In dat geval wordt de gewraakte rechter vervangen door een collega. Dit is een belangrijk middel om de integriteit van de rechtspraak te waarborgen.

Vaak ten onrechte

In de praktijk blijkt dat verreweg de meeste wrakingsverzoeken niet slagen. Veel verzoeken hebben betrekking op hoe de rechter zich gedraagt of zijn gericht tegen de rechterlijke macht als geheel, die bijvoorbeeld corrupt of te weinig onafhankelijk wordt gevonden. Partijen kunnen ook wraken uit onvrede over een beslissing van de rechter of om tactische redenen, zoals tijdwinst. Wraking is echter alleen bedoeld voor klachten over een gebrek aan onpartijdigheid, uitsluitend van de rechter die de zaak behandelt. Dat dit middel vaak ten onrechte wordt ingezet, heeft geleid tot vragen: zou de wrakingsprocedure misschien aangepast moeten worden? Om die reden besloot de Rechtspraak een preciezer beeld te geven van de afloop van wrakingsverzoeken.

Cijfers over 2019

Vorig jaar zijn in totaal 693 wrakingsverzoeken ingediend, waarvan er 20 gegrond zijn verklaard en 340 ongegrond. In 14 zaken heeft de rechter berust – dat betekent dat hij zich terugtrekt zonder dat de wrakingskamer in actie komt – en 15 wrakingsverzoeken zijn nog in behandeling. Verder zijn 133 verzoeken niet-ontvankelijk verklaard en 121 kennelijk niet ontvankelijk of kennelijk ongegrond. Dat gebeurt als direct duidelijk is dat het verzoek geen betrekking heeft op onpartijdigheid.

Verwarring over cijfers

Vorige week ontstond verwarring over de cijfers. In het jaarverslag over 2019 (pdf#page=71, 0 B) staat dat 17 wrakingsverzoeken gegrond zijn verklaard. Inmiddels heeft de wrakingskamer in meer zaken uitspraak gedaan en is dat aantal gestegen tot 20.
Advocaten meldden op grond van de nieuwe, uitgesplitste cijfers (zie de tabel hieronder) dat het aantal geslaagde wrakingen 2 keer zo hoog is als in het jaarverslag is vermeld. Zij telden de categorie ‘berusting’ op bij de gegronde verzoeken en kwamen zo tot 34. Dat een rechter berust, hoeft echter niet te betekenen dat het verzoek zou zijn toegewezen als de warkingskamer het had behandeld. Rechters kunnen ook berusten omdat ze een langdurige wrakingsprocedure willen vermijden of omdat de relatie met de rechtzoekende zo verstoord is, dat het goed kan zijn als een andere rechter de zaak overneemt.

 StrafBestuurCivielOverigTotaal
Kennelijk niet ontvankelijk1244537116
Kennelijk ongegrond03306
Ongegrond117591631340
Niet ontvankelijk1834783133
Ingetrokken18823049
Berusting40100

14

Gegrond73100

20

Nog openstaand3660

15

Totaal

179

157

346

11

693

Meer weten?

Zie het themadossier over wraking.